Từ năm 2025, thí sinh thi bốn môn: Toán và Ngữ văn bắt buộc, cộng hai môn tự chọn trong danh sách gồm Ngoại ngữ, Lịch sử, Địa lí, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học, Công nghệ.
Quyết định chọn hai môn nào ràng buộc cả hai việc cùng lúc: điểm xét tốt nghiệp, và tổ hợp bạn dùng được để xét tuyển đại học. Chọn sai không sửa được sau khi hết hạn đăng ký dự thi.
Bài này đưa cách chọn ngược từ ngành, chỉ ra ba bộ đôi mở nhiều tổ hợp nhất, và nói về đánh đổi giữa điểm cao và cửa rộng. Tính thử điểm xét tốt nghiệp với từng phương án bằng công cụ tính điểm xét tốt nghiệp THPT.
Chọn ngược từ ngành, không chọn xuôi từ sở thích
Thứ tự đúng: liệt kê ngành muốn xét tuyển, tra tổ hợp mỗi ngành nhận, xem tổ hợp đó cần môn thi nào, rồi mới chọn hai môn tự chọn.
Thứ tự sai — và rất phổ biến — là chọn hai môn mình học tốt nhất rồi đến lúc đăng ký nguyện vọng mới phát hiện ngành mình muốn không nhận tổ hợp nào có hai môn đó.
Toán và Ngữ văn đã bắt buộc, nên với tổ hợp D01 bạn chỉ cần thêm Ngoại ngữ. Đó là lý do Ngoại ngữ là môn tự chọn được chọn nhiều nhất.
Ba bộ đôi mở nhiều tổ hợp nhất
| Hai môn tự chọn | Tổ hợp dùng được | Hướng ngành |
|---|---|---|
| Ngoại ngữ · Vật lí | D01, A01, C01 | Kỹ thuật, công nghệ, kinh tế |
| Ngoại ngữ · Hóa học | D01, D07, C02 | Công nghệ hóa, thực phẩm, kinh tế |
| Ngoại ngữ · Lịch sử | D01, D09, D14, C03 | Luật, báo chí, quan hệ quốc tế |
Điểm chung: cả ba đều giữ Ngoại ngữ, vì nó là môn ghép được với nhiều tổ hợp nhất. Bỏ Ngoại ngữ nghĩa là đóng toàn bộ khối D — cái giá lớn nhất trong mọi lựa chọn ở bảng này.
Trường hợp phải bỏ Ngoại ngữ
Có một nhóm buộc phải cân nhắc: thí sinh nhắm khối B, cần cả Hóa học và Sinh học. Hai suất tự chọn hết ngay, không còn chỗ cho Ngoại ngữ.
Với nhóm này, cửa xét tuyển thu về B00 và các tổ hợp có Toán, Hóa, Sinh. Đây là đánh đổi có ý thức, chấp nhận được nếu bạn chắc chắn về hướng ngành sức khỏe hoặc công nghệ sinh học.
Nếu chưa chắc, tôi khuyên giữ Ngoại ngữ và chọn Hóa học, rồi dùng B08 hoặc D07 thay cho B00. Số ngành ít hơn nhưng bạn không mất cả khối D.
Ảnh hưởng tới điểm xét tốt nghiệp
Hai môn tự chọn chiếm một nửa phần điểm thi, tức khoảng 25% điểm xét tốt nghiệp. Chọn môn mình học yếu là tự tạo rủi ro ở cả ngưỡng 5,0 lẫn mốc điểm liệt 1,0.
Với thí sinh có học bạ khá, mức điểm thi cần đạt để đỗ tốt nghiệp khá thấp — bảng đối chiếu ở bài bao nhiêu điểm thi thì đỗ tốt nghiệp. Nhưng với thí sinh học bạ trung bình, hai môn tự chọn là chỗ dễ mất điểm nhất.
Đánh đổi giữa điểm cao và cửa rộng
Đôi khi hai mục tiêu xung đột: môn cho bạn điểm cao nhất không phải môn mở nhiều tổ hợp nhất. Ví dụ một em học Địa lí rất tốt nhưng ngành muốn xét lại cần Vật lí.
Nguyên tắc tôi dùng để tư vấn: ưu tiên cửa rộng nếu bạn chưa chắc về ngành, ưu tiên điểm cao nếu bạn đã chốt ngành và ngành đó nhận môn bạn mạnh.
Lý do: cửa hẹp mà điểm cao vẫn có thể trượt nếu ngành duy nhất bạn nhắm tới có điểm chuẩn tăng; cửa rộng mà điểm trung bình vẫn còn nhiều lựa chọn ở nhóm ngành khác.
Kiểm tra lại trước khi nộp phiếu
- Ba ngành bạn quan tâm nhất nhận những tổ hợp nào.
- Hai môn tự chọn của bạn có tạo ra ít nhất một tổ hợp cho mỗi ngành không.
- Nếu có ngành nào không phủ được, bạn chấp nhận bỏ hay đổi môn.
- Với hai môn đã chọn, bạn ước tính được bao nhiêu điểm — và điểm đó có đủ để đỗ tốt nghiệp với học bạ hiện tại không.
Bước bốn hay bị bỏ qua vì học sinh chỉ nghĩ tới xét tuyển. Nhưng tốt nghiệp là điều kiện tiên quyết: trượt tốt nghiệp thì mọi nguyện vọng đại học đều vô nghĩa.
Điều tôi muốn bạn giữ lại
Hai môn tự chọn là quyết định chung cho cả tốt nghiệp lẫn xét tuyển, và nó không sửa được sau hạn đăng ký dự thi. Chọn ngược từ ngành, giữ Ngoại ngữ nếu có thể, và kiểm tra cả hai mục tiêu trước khi nộp phiếu.
Nếu bạn đang ở đầu lớp 12 và còn phân vân, hãy làm bảng ba cột — ngành, tổ hợp, môn cần thi — cho ba ngành mình quan tâm. Bảng đó trả lời câu hỏi thay bạn trong mười lăm phút. Sau đó nhập điểm thi thử của hai môn đang cân nhắc vào công cụ xét tốt nghiệp để chắc chắn phương án nào cũng an toàn về mặt tốt nghiệp.
Học sinh hay hỏi tôi
Thi tốt nghiệp mấy môn?
Bốn môn: Toán và Ngữ văn bắt buộc, cộng hai môn tự chọn.
Có được đổi môn tự chọn sau khi đăng ký không?
Chỉ trong thời hạn đăng ký dự thi. Sau khi hết hạn thì không đổi được.
Không thi Ngoại ngữ có sao không?
Không vi phạm gì, nhưng bạn mất toàn bộ tổ hợp khối D khi xét tuyển đại học.
Miễn thi Ngoại ngữ thì tính là chọn mấy môn?
Thí sinh được miễn thi bài Ngoại ngữ vẫn chọn môn theo quy định của năm thi; cách tính điểm ở bài miễn thi ngoại ngữ tốt nghiệp THPT.
Chọn Tin học hoặc Công nghệ có bất lợi không?
Bất lợi nếu ngành bạn nhắm chỉ xét các tổ hợp truyền thống, vì số ngành nhận hai môn này còn ít.