Nhiều bài hướng dẫn vẫn ghi “có IELTS 4.0 được quy đổi 10 điểm môn tiếng Anh khi xét tốt nghiệp”. Điều đó đúng tới năm 2024 và sai từ năm 2025: theo quy chế thi tốt nghiệp trung học phổ thông hiện hành, chứng chỉ chỉ có giá trị miễn thi, không quy đổi thành điểm nào cả.
Khác biệt này không nhỏ. Trước đây, thí sinh có chứng chỉ được cộng một điểm 10 vào trung bình bốn bài thi, tức nâng phần điểm thi lên đáng kể. Bây giờ, bài Ngoại ngữ đơn giản là không có mặt trong phép tính, và điểm xét tốt nghiệp tính trên các bài thi còn lại theo hướng dẫn của quy chế.
Bài này nói rõ ai được miễn, mức chứng chỉ tối thiểu, và ảnh hưởng thực tế lên điểm xét tốt nghiệp. Bạn có thể thử các kịch bản bằng công cụ tính điểm xét tốt nghiệp THPT, nó có sẵn ô đánh dấu miễn thi ngoại ngữ.
Mức chứng chỉ tối thiểu để được miễn thi
| Chứng chỉ | Mức tối thiểu |
|---|---|
| IELTS | 4.0 |
| TOEFL iBT | 45 |
| TOEIC bốn kỹ năng | Theo mức Bộ công bố từng năm |
Danh mục chứng chỉ được công nhận và mức tối thiểu nằm trong hướng dẫn tổ chức thi của năm bạn dự thi. Với các chứng chỉ ngoài ba loại phổ biến trên — tiếng Pháp, tiếng Nhật, tiếng Trung, tiếng Hàn, tiếng Đức — quy chế cũng có mức riêng, và bạn cần tra đúng bảng của năm đó.
Chứng chỉ phải còn hiệu lực tính đến ngày đăng ký dự thi, và phải do đơn vị được phép tổ chức thi cấp.
Miễn thi nghĩa là gì trong bảng tính
Bài Ngoại ngữ không được tính vào trung bình các bài thi. Thí sinh miễn thi chỉ dự thi các bài còn lại, và điểm xét tốt nghiệp tính trên số bài thực tế dự thi theo hướng dẫn của quy chế.
Điều này khác hẳn cách hiểu “được 10 điểm ngoại ngữ”. Không có con số 10 nào xuất hiện, nên đừng nhập 10 vào ô môn tiếng Anh khi tự tính — làm vậy sẽ cho ra một con số cao hơn thực tế.
Ai thật sự có lợi
Thí sinh học yếu tiếng Anh có lợi rõ nhất: họ tránh được một bài thi có nguy cơ kéo trung bình xuống, và bỏ luôn được rủi ro điểm liệt ở môn đó.
Thí sinh giỏi tiếng Anh thì lợi ít hơn ở phần tốt nghiệp — nếu thi, họ nhiều khả năng được điểm cao và điểm đó kéo trung bình lên. Với nhóm này, giá trị của chứng chỉ nằm ở phần xét tuyển đại học chứ không ở phần tốt nghiệp.
Tôi hay dặn học sinh cân nhắc theo đúng hướng này: đừng chọn miễn thi chỉ vì thấy “được miễn là lợi”. Hãy ước lượng xem nếu thi thì mình được bao nhiêu, rồi so với việc bài đó biến mất khỏi phép tính.
Vẫn phải đăng ký miễn thi
Việc miễn thi không tự động. Thí sinh phải khai trong phiếu đăng ký dự thi và nộp bản sao chứng chỉ theo hướng dẫn của trường và Sở Giáo dục và Đào tạo.
Hạn nộp trùng với hạn đăng ký dự thi, và bổ sung sau hạn thường không được chấp nhận. Đây là chi tiết hành chính nhưng năm nào cũng có em vướng, thường vì chứng chỉ về muộn hoặc vì nghĩ nhà trường tự biết.
Miễn thi và xét tuyển đại học
Hai chuyện hoàn toàn tách rời. Miễn thi tốt nghiệp là quy định của Bộ, áp dụng chung. Quy đổi chứng chỉ thành điểm khi xét tuyển đại học là quyết định của từng trường, ghi trong đề án tuyển sinh.
Một thí sinh miễn thi ngoại ngữ vẫn có thể dùng chứng chỉ đó để xét tuyển đại học ở trường có quy đổi. Ngược lại, thí sinh chọn thi ngoại ngữ vẫn có thể dùng chứng chỉ để xét tuyển nếu trường chấp nhận. Cách các trường dùng chứng chỉ ở bài quy đổi IELTS khi xét tuyển đại học.
Nếu vừa miễn thi vừa muốn thi
Thí sinh được miễn thi vẫn có thể đăng ký dự thi bài Ngoại ngữ nếu muốn lấy điểm để xét tuyển đại học bằng tổ hợp có môn này. Quy chế cho phép, và đây là lựa chọn hợp lý với em nào cần điểm thi thật cho tổ hợp D01 hoặc A01.
Điều cần hỏi rõ với nhà trường trước khi quyết định: nếu đã đăng ký dự thi thì điểm bài thi đó có được đưa vào tính điểm xét tốt nghiệp hay không. Cách xử lý ghi trong hướng dẫn của năm, và tôi khuyên hỏi thay vì suy đoán.
Quay lại chỗ hiểu lầm ban đầu
Không có điểm 10 nào được cộng. Chứng chỉ ngoại ngữ đủ điều kiện cho bạn quyền không thi một bài, và đó là toàn bộ tác dụng của nó ở phần tốt nghiệp.
Theo tôi, thay đổi này hợp lý hơn cách cũ: một chứng chỉ IELTS 4.0 không tương đương một bài thi 10 điểm, và việc quy đổi trước đây tạo ra chênh lệch khá lớn giữa thí sinh có điều kiện thi chứng chỉ và thí sinh không. Nếu bạn đang có chứng chỉ đủ mốc, hãy nhập tình huống của mình vào công cụ xét tốt nghiệp theo cả hai phương án — miễn thi và có thi — rồi chọn phương án cho con số tốt hơn.
Thắc mắc thường gặp về miễn thi ngoại ngữ
IELTS bao nhiêu thì được miễn thi tốt nghiệp?
Từ 4.0 trở lên, với điều kiện chứng chỉ còn hiệu lực và do đơn vị được phép tổ chức thi cấp.
Miễn thi có được tính 10 điểm không?
Không. Từ năm 2025, chứng chỉ chỉ cho phép miễn thi, không quy đổi thành điểm trong điểm xét tốt nghiệp.
Miễn thi rồi có được xét tuyển bằng tổ hợp có tiếng Anh không?
Được, nếu trường chấp nhận quy đổi chứng chỉ thành điểm môn tiếng Anh trong tổ hợp. Nếu trường yêu cầu điểm thi thật, bạn cần đăng ký dự thi bài đó.
Chứng chỉ hết hạn trước ngày thi thì sao?
Không đủ điều kiện miễn thi. Hãy kiểm tra ngày hết hạn ngay khi làm hồ sơ đăng ký dự thi.
Học sinh hệ giáo dục thường xuyên có được miễn thi không?
Quy chế có quy định riêng cho từng hệ. Hãy đọc hướng dẫn tổ chức thi của năm bạn dự thi, hoặc hỏi trực tiếp trường nơi bạn đăng ký.