Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT quy định việc đánh giá học sinh tiểu học, và điểm khác biệt căn bản so với cấp trung học là: không có điểm trung bình môn, không có xếp loại học lực, và điểm số chỉ xuất hiện ở các bài kiểm tra định kỳ.
Hệ thống được xây trên nhận xét thường xuyên trong quá trình học. Ba trục đánh giá song song là kết quả từng môn học, sự hình thành phẩm chất, và sự hình thành năng lực — không gộp lại thành một con số duy nhất.
Bài này tóm tắt các điều khoản mà phụ huynh hay cần tới, và chỉ rõ chỗ dễ hiểu nhầm khi so với cách học của thế hệ trước. Xem cách đánh giá tổng thể ở công cụ đánh giá học sinh tiểu học.
Hai hình thức đánh giá
Đánh giá thường xuyên bằng nhận xét, diễn ra liên tục trong quá trình dạy học. Giáo viên quan sát, ghi nhận và hướng dẫn, không cho điểm hằng ngày và không có sổ điểm cột như cấp trung học.
Đánh giá định kỳ có điểm, thực hiện qua các bài kiểm tra vào cuối học kỳ và cuối năm học. Đây là hình thức duy nhất tạo ra con số trong hồ sơ tiểu học.
Bài kiểm tra định kỳ ở lớp nào
| Khối lớp | Thời điểm kiểm tra định kỳ |
|---|---|
| Lớp 1, 2, 3 | Cuối học kỳ 1 và cuối năm học |
| Lớp 4, 5 | Thêm giữa học kỳ 1 và giữa học kỳ 2 ở một số môn |
Bài chấm theo thang 10 và cho điểm nguyên. Không có điểm thập phân trong phiếu học tập tiểu học, nên bạn sẽ không thấy 8,5 hay 9,25 ở đây.
Ba mức của môn học
Mỗi môn học và hoạt động giáo dục được xếp một trong ba mức: Hoàn thành tốt, Hoàn thành, Chưa hoàn thành. Giáo viên xác định mức dựa trên cả quá trình học và kết quả bài kiểm tra định kỳ.
Phẩm chất và năng lực dùng bộ mức riêng: Tốt, Đạt, Cần cố gắng. Hai hệ thống mức này song song và không quy đổi cho nhau.
Không có bảng quy đổi nào giữa các mức này và một con số. Mọi bảng quy đổi bạn gặp trên mạng đều là suy diễn của người viết.
Danh hiệu và khen thưởng
Danh hiệu Hoàn thành xuất sắc đòi ba điều kiện cùng lúc: tất cả môn học và hoạt động giáo dục ở mức Hoàn thành tốt, phẩm chất và năng lực ở mức Tốt, và các bài kiểm tra định kỳ cuối năm đạt từ 9 điểm trở lên.
Ngoài danh hiệu này, thông tư còn quy định khen thưởng học sinh có thành tích nổi bật hoặc tiến bộ rõ rệt ở ít nhất một môn học hoặc một phẩm chất, năng lực — do tập thể lớp đề nghị.
Hình thức thứ hai ít được nhắc tới nhưng có ý nghĩa với nhiều học sinh hơn, vì nó ghi nhận sự tiến bộ chứ không chỉ vị trí dẫn đầu. Chi tiết ở bài danh hiệu Hoàn thành xuất sắc ở tiểu học.
Lên lớp và đánh giá bổ sung
Học sinh chưa hoàn thành chương trình lớp học được giáo viên hướng dẫn, giúp đỡ và đánh giá bổ sung trong hè để xét lên lớp. Cách tổ chức cụ thể do nhà trường quyết định.
Không có kỳ thi lại theo nghĩa của cấp trung học. Việc đánh giá bổ sung tập trung vào phần kiến thức, kỹ năng học sinh còn thiếu.
Hồ sơ đánh giá
Hồ sơ gồm học bạ và bảng tổng hợp kết quả đánh giá giáo dục của lớp. Học bạ ghi nhận xét của giáo viên, mức của từng môn, mức phẩm chất và năng lực, và điểm các bài kiểm tra định kỳ.
Dòng nhận xét viết tay của giáo viên là phần đáng đọc nhất trong học bạ tiểu học. Nó nói được điều mà các ký hiệu T, H, C không nói ra.
Ba hiểu nhầm phổ biến
Thứ nhất, coi Hoàn thành tốt tương đương học lực Giỏi và Hoàn thành tương đương Khá. Không có sự tương ứng đó; hai hệ thống dựa trên hai triết lý đánh giá khác nhau.
Thứ hai, nghĩ rằng bài kiểm tra 9 hoặc 10 điểm là đủ để có danh hiệu. Nó chỉ là một trong ba điều kiện.
Thứ ba, so sánh mức của con mình với bạn cùng lớp như một bảng xếp hạng. Hệ thống được thiết kế để tránh chính việc đó ở lứa tuổi mà tốc độ phát triển chênh nhau rất nhiều.
Chuyển sang cấp trung học
Từ lớp 6, cách đánh giá đổi hoàn toàn: có cột điểm, có hệ số 1 – 2 – 3, có điểm trung bình môn và bốn mức Tốt, Khá, Đạt, Chưa đạt theo Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT.
Điểm số tiểu học không mang theo và không tính vào bất kỳ phép trung bình nào ở cấp hai. Hồ sơ tiểu học dùng để xét tuyển vào lớp 6 ở những nơi có tuyển sinh.
Bạn có thể xem trước cách tính của cấp trung học ở bài tính điểm trung bình môn theo Thông tư 22 để hình dung sự thay đổi.
Lời dặn sau cùng
Tiểu học không có con số tổng, và đó là lựa chọn có chủ đích của người soạn quy chế chứ không phải thiếu sót.
Điều tôi khuyên phụ huynh: đừng cố dịch phiếu học tập của con sang ngôn ngữ điểm số mình quen. Hãy đọc phần nhận xét, hỏi giáo viên về những phẩm chất hoặc năng lực đang ở mức Cần cố gắng, và coi các bài kiểm tra định kỳ là chỉ dấu duy nhất mang tính định lượng. Khi con vào lớp 6, lúc đó mới là lúc cần tới các công cụ tính điểm.
Phụ huynh hay hỏi
Thông tư 27 áp dụng cho lớp nào?
Toàn bộ học sinh tiểu học từ lớp 1 đến lớp 5 theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Tiểu học có điểm trung bình môn không?
Không. Môn học được xếp mức Hoàn thành tốt, Hoàn thành hoặc Chưa hoàn thành.
Bài kiểm tra có điểm thập phân không?
Không. Bài chấm thang 10 và cho điểm nguyên.
Hoàn thành tốt có phải loại Giỏi không?
Không tương ứng. Hai hệ thống đánh giá khác nhau và không có bảng quy đổi.
Điểm tiểu học có ảnh hưởng tới cấp hai không?
Không tính vào điểm nào ở cấp trung học cơ sở; cách đánh giá mới bắt đầu từ lớp 6, xem ở bảng xếp loại theo Thông tư 22.