Bài kiểm tra trên lớp ở cấp trung học chấm theo thang 10, và Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT không quy định chi tiết cách chia điểm trong một đề. Việc đó thuộc về giáo viên bộ môn và tổ chuyên môn của trường.
Nghĩa là hai lớp cùng khối, cùng môn, có thể có hai đề với cấu trúc điểm khác nhau — miễn là cùng đánh giá được các yêu cầu cần đạt của chương trình.
Bài này giải thích cách một đề được chia điểm, mối liên hệ với ma trận đề, và điều học sinh nên hỏi khi thấy điểm không như kỳ vọng. Tính điểm trung bình môn từ các cột bằng công cụ tính điểm trung bình môn.
Ba loại bài và cách chấm
| Loại bài | Hình thức phổ biến | Hệ số |
|---|---|---|
| Đánh giá thường xuyên | Hỏi bài, kiểm tra ngắn, thuyết trình, sản phẩm học tập | 1 |
| Đánh giá giữa kỳ | Bài viết hoặc bài thực hành theo lịch chung của trường | 2 |
| Đánh giá cuối kỳ | Bài viết theo đề chung của trường hoặc của Sở | 3 |
Hai bài định kỳ thường dùng đề chung cho cả khối, nên cấu trúc điểm giống nhau giữa các lớp. Bài thường xuyên thì linh hoạt theo giáo viên.
Ma trận đề quyết định cách chia điểm
Trước khi ra đề, tổ chuyên môn lập ma trận đề: liệt kê các đơn vị kiến thức, mức độ nhận thức và số điểm dành cho mỗi ô. Chương trình 2018 dùng bốn mức: nhận biết, thông hiểu, vận dụng và vận dụng cao.
Tỷ lệ giữa bốn mức do tổ chuyên môn quyết định, thường nghiêng về nhận biết và thông hiểu để phù hợp mặt bằng lớp. Đây là lý do một đề dễ hay khó không nằm ở tổng số câu mà ở tỷ lệ này.
Học sinh muốn hiểu vì sao mình mất điểm nên nhìn theo bốn mức đó thay vì đếm số câu sai.
Trắc nghiệm và tự luận trong một đề
Nhiều đề kết hợp cả hai, với tỷ lệ điểm chia theo ma trận. Phần trắc nghiệm chấm theo đáp án, phần tự luận chấm theo biểu điểm chi tiết do tổ chuyên môn xây dựng.
Biểu điểm tự luận thường chia nhỏ tới 0,25 điểm cho từng ý. Đó là lý do một bài có ý đúng nhưng trình bày thiếu bước vẫn mất điểm — điểm gắn với ý, không gắn với kết quả cuối.
Làm tròn điểm bài kiểm tra
Điểm từng bài thường được ghi theo mốc 0,25 hoặc 0,5 tùy biểu điểm, chứ không phải số lẻ tùy ý. Nhiều trường quy định thống nhất mốc này để tránh chênh lệch giữa các giáo viên.
Điều đáng chú ý cho học sinh đang tính điểm mục tiêu: nếu trường chấm theo mốc 0,25 thì một mục tiêu đòi 9,35 ở bài cuối kỳ thực tế phải đạt 9,5. Cách tính điểm cần đạt ở bài tính điểm trung bình môn khi có hệ số.
Điểm thường xuyên không cần là bài viết
Thông tư cho phép nhiều hình thức: hỏi bài trên lớp, thuyết trình, bài thực hành, sản phẩm học tập. Giáo viên bộ môn chọn hình thức phù hợp với nội dung đang dạy.
Với môn có nhiều thực hành như Công nghệ hay Tin học, phần lớn cột thường xuyên có thể là sản phẩm chứ không phải bài viết. Học sinh chỉ chuẩn bị cho bài viết sẽ mất điểm ở các hình thức này.
Khi thấy điểm không như kỳ vọng
Cách hỏi hiệu quả là hỏi về biểu điểm, không hỏi về con số. “Em mất điểm ở ý nào” là câu giáo viên trả lời được ngay; “sao em chỉ được 6” thì khó trả lời và dễ thành tranh luận.
Với bài kiểm tra định kỳ, học sinh có quyền được xem lại bài và biết cách chấm. Đây là việc nên làm sau mỗi bài, không phải chỉ khi điểm thấp — xem bài đúng cũng cho biết mình đang mạnh ở đâu.
Nếu nghi ngờ có nhầm lẫn trong cộng điểm hoặc nhập điểm, hãy báo giáo viên bộ môn trước khi nhà trường khóa sổ.
Đề cuối kỳ do ai ra
Tùy trường và tùy môn. Nhiều trường dùng đề chung cho cả khối do tổ chuyên môn xây dựng; một số Sở ra đề chung cho một số môn ở một số khối lớp.
Đề chung có ưu điểm là công bằng giữa các lớp, nhưng cũng có nghĩa là giáo viên lớp bạn không quyết định được nội dung. Đây là chi tiết đáng biết khi bạn ôn theo hướng dẫn của giáo viên.
Chốt lại
Thang 10 cho mọi bài, cách chia điểm trong đề do ma trận đề quyết định, và hệ số của cột phụ thuộc loại đánh giá chứ không phụ thuộc độ khó của bài.
Điều tôi hay dặn học sinh: một bài kiểm tra 15 phút hệ số 1 và một bài cuối kỳ hệ số 3 có thể khó ngang nhau, nhưng chúng không đáng giá như nhau trong bảng điểm. Hãy dồn sự chuẩn bị theo hệ số, không theo cảm giác về độ khó. Nhập các cột đã có vào công cụ tính điểm theo hệ số để thấy mỗi cột đang đóng góp bao nhiêu.
Học sinh hay hỏi tôi
Bài kiểm tra chấm thang mấy?
Thang 10 ở cấp trung học, theo Thông tư 22.
Ai quyết định cách chia điểm trong đề?
Tổ chuyên môn và giáo viên bộ môn, thông qua ma trận đề và biểu điểm.
Điểm bài kiểm tra có làm tròn không?
Thường ghi theo mốc 0,25 hoặc 0,5 tùy biểu điểm và quy định của trường.
Được xem lại bài kiểm tra không?
Có. Học sinh được biết cách chấm và xem lại bài; hãy hỏi giáo viên bộ môn sau khi trả bài.
Bài thường xuyên có bắt buộc là bài viết không?
Không. Hỏi bài, thuyết trình, thực hành, sản phẩm học tập đều được tính là đánh giá thường xuyên; số cột theo môn ở bài số cột điểm một học kỳ là bao nhiêu.