“Môn Thể dục của con em được Đạt, vậy nó cộng vào trung bình thế nào hả thầy?” Câu hỏi này tôi nhận mỗi kỳ họp phụ huynh, và câu trả lời làm nhiều người ngạc nhiên: nó không cộng vào đâu cả.
Bốn nhóm môn được đánh giá bằng nhận xét theo Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT — Giáo dục thể chất, Nghệ thuật gồm Âm nhạc và Mĩ thuật, Nội dung giáo dục địa phương, và Hoạt động trải nghiệm — hướng nghiệp. Chúng chỉ có hai kết quả Đạt hoặc Chưa đạt, không có điểm số, không tham gia vào bất kỳ phép trung bình nào.
Muốn kiểm tra xem mình đang ở mức nào, công cụ xếp loại học lực có ô riêng cho các môn nhận xét. Nhưng nói chúng “không quan trọng” thì sai hoàn toàn. Một môn Chưa đạt đủ sức chặn bạn khỏi mức Tốt, khỏi mức Khá, và trong trường hợp xấu là khỏi việc lên lớp. Bài này giải thích chính xác chúng ảnh hưởng ở đâu.
Bốn nhóm môn không có điểm
Thông tư 22 xếp bốn nhóm sau vào diện đánh giá bằng nhận xét: Giáo dục thể chất; Nghệ thuật, tức Âm nhạc và Mĩ thuật; Nội dung giáo dục địa phương; Hoạt động trải nghiệm — hướng nghiệp.
Giáo viên bộ môn đánh giá qua quá trình học, sản phẩm và mức độ tham gia, rồi kết luận Đạt hoặc Chưa đạt cho từng học kỳ và cả năm. Không có cột điểm nào để cộng, nên khi bạn mở bảng điểm điện tử và thấy các môn này bỏ trống ô điểm, đó là bình thường.
Chúng ảnh hưởng tới mức đánh giá thế nào
Ảnh hưởng qua điều kiện, không qua con số. Mức Tốt và mức Khá đều yêu cầu tất cả môn đánh giá bằng nhận xét phải Đạt. Mức Đạt cho phép nhiều nhất một môn nhận xét ở mức Chưa đạt.
| Mức đánh giá | Yêu cầu với môn nhận xét | Yêu cầu với môn tính điểm |
|---|---|---|
| Tốt | Tất cả Đạt | Tất cả từ 6,5; ít nhất 6 môn từ 8,0 |
| Khá | Tất cả Đạt | Tất cả từ 5,0; ít nhất 6 môn từ 6,5 |
| Đạt | Nhiều nhất 1 môn Chưa đạt | Ít nhất 6 môn từ 5,0; không môn nào dưới 3,5 |
| Chưa đạt | Các trường hợp còn lại | Các trường hợp còn lại |
Đọc bảng này theo chiều ngang sẽ thấy điều tôi muốn nhấn: một học sinh có tất cả môn tính điểm trên 9,0 nhưng Chưa đạt môn Giáo dục thể chất thì mức cao nhất em ấy có thể nhận là Đạt. Không phải Khá, không phải Tốt. Điều kiện đầy đủ nằm ở bảng xếp loại theo Thông tư 22, và công cụ xếp loại học lực kiểm tra hộ cả hai nhóm điều kiện khi bạn nhập đủ môn.
Vì sao lại thiết kế như vậy
Vì mục tiêu của các môn này không phải xếp hạng. Không thể chấm một học sinh hát hay hơn bạn cùng lớp bao nhiêu điểm, và cũng không nên. Điều nhà trường cần biết là em ấy có tham gia và đạt yêu cầu tối thiểu hay không.
Cách này cũng tránh chuyện các môn năng khiếu kéo lệch điểm trung bình. Trước Thông tư 22, một học sinh giỏi vẽ có thể được cộng thêm nhờ điểm Mĩ thuật cao, còn học sinh khác thì ngược lại — điều không phản ánh năng lực học tập.
Chưa đạt thì xử lý ra sao
Học sinh có môn nhận xét Chưa đạt cả năm được đánh giá lại trong hè cùng với các môn tính điểm chưa đạt, tối đa ba môn để xét lên lớp. Hình thức đánh giá lại do nhà trường tổ chức, thường là hoàn thành các yêu cầu còn thiếu chứ không phải một bài thi.
Nguyên nhân Chưa đạt thường không phải năng lực. Trong các lớp tôi chủ nhiệm, phần lớn trường hợp đến từ việc nghỉ quá nhiều buổi thực hành, hoặc không nộp sản phẩm học tập của môn. Cả hai đều báo trước được, nếu phụ huynh theo dõi phần nhận xét thay vì chỉ nhìn cột điểm.
Ba hiểu lầm hay gặp
- “Đạt tương đương 5 điểm.” Không có quy đổi nào. Đạt là một kết luận, không phải một con số ẩn.
- “Môn nhận xét không cần học.” Sai theo nghĩa nguy hiểm nhất, vì một môn Chưa đạt chặn mức Tốt và mức Khá.
- “Chưa đạt là ở lại lớp.” Không hẳn. Điều kiện lên lớp gồm kết quả học tập từ mức Đạt, rèn luyện từ mức Đạt và nghỉ không quá 45 buổi; một môn Chưa đạt vẫn cho phép mức Đạt, nên vẫn lên lớp được nếu các điều kiện khác thỏa mãn.
Với học sinh cấp ba thì sao
Cấu trúc giống hệt cấp trung học cơ sở. Học sinh lớp 10 đến lớp 12 có Giáo dục thể chất, Nội dung giáo dục địa phương, Hoạt động trải nghiệm — hướng nghiệp đánh giá bằng nhận xét; Âm nhạc và Mĩ thuật nếu chọn thì cũng vậy.
Giáo dục quốc phòng và an ninh là môn có điểm, không thuộc nhóm nhận xét — đây là chỗ hay bị nhầm khi lập bảng theo dõi. Nếu bạn đang liệt kê các môn để tính điểm trung bình, hãy nhớ đưa môn này vào.
Lời kết của người dạy
Bốn nhóm môn không có điểm nhưng có quyền phủ quyết. Chúng không nâng được mức đánh giá của bạn lên, mà chỉ có thể kéo xuống — một cơ chế bất đối xứng mà tôi nghĩ nhiều học sinh không nhận ra cho tới khi bị.
Điều tôi hay dặn học sinh, đặc biệt các em học tốt: giữ Đạt ở bốn môn này là việc rẻ nhất trong cả năm học. Nó chỉ đòi có mặt và nộp đủ sản phẩm. Nếu bạn đang tính xem mình sẽ đạt mức nào cuối năm, nhập cả môn nhận xét vào công cụ xếp loại theo Thông tư 22 — bỏ qua chúng là bỏ qua đúng thứ có thể làm hỏng kết quả.
Học sinh hay hỏi tôi
Môn Thể dục có tính vào điểm trung bình không?
Không. Giáo dục thể chất chỉ có Đạt hoặc Chưa đạt, không có điểm để cộng vào bất kỳ phép trung bình nào.
Chưa đạt môn Âm nhạc thì có được Học sinh Giỏi không?
Không. Danh hiệu Học sinh Giỏi cần kết quả học tập mức Tốt, mà mức Tốt yêu cầu tất cả môn nhận xét đều Đạt.
Bao nhiêu môn Chưa đạt thì ở lại lớp?
Không có con số cứng cho riêng môn nhận xét. Việc lên lớp xét theo mức đánh giá chung: từ mức Đạt trở lên, cộng với rèn luyện từ mức Đạt và nghỉ không quá 45 buổi trong năm.
Nội dung giáo dục địa phương là môn gì?
Là nội dung giáo dục do từng tỉnh, thành phố biên soạn về lịch sử, địa lí, văn hóa, kinh tế của địa phương. Nó nằm trong chương trình bắt buộc và được đánh giá bằng nhận xét.
Muốn biết mình đang ở mức nào thì làm sao?
Liệt kê điểm trung bình cả năm của mọi môn tính điểm và kết quả Đạt hay Chưa đạt của môn nhận xét, rồi đối chiếu với bốn mức. Cách tính điểm từng môn có ở bài tính điểm trung bình môn theo Thông tư 22.