Đầu tháng 6, một phụ huynh đưa tôi xem phiếu học tập cuối năm của con lớp 3 và hỏi: “Cháu được Hoàn thành tốt, vậy là loại Giỏi hay Khá hả thầy?”
Không phải loại nào cả — vì tiểu học không xếp loại theo kiểu đó. Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT đánh giá học sinh tiểu học chủ yếu bằng nhận xét, không tính điểm trung bình môn, không có học lực Giỏi hay Khá. Điểm số chỉ xuất hiện ở các bài kiểm tra định kỳ, và ngay cả những bài đó cũng chấm theo thang 10 với điểm nguyên, không có số thập phân.
Sự khác biệt này khiến rất nhiều phụ huynh cố quy đổi phiếu học tập của con sang thứ ngôn ngữ mình quen từ thời đi học. Bài này giải thích hệ thống đang dùng và chỉ ra chỗ dễ hiểu nhầm nhất.
Tiểu học đánh giá bằng gì
Bằng nhận xét thường xuyên trong suốt quá trình học, cộng với một số bài kiểm tra định kỳ có điểm. Giáo viên quan sát, ghi nhận và hướng dẫn học sinh, không cho điểm hằng ngày và không có sổ điểm cột như cấp trung học. Nếu bạn quen với cách tính của cấp hai, công cụ đánh giá học sinh tiểu học cho thấy hai hệ thống khác nhau tới đâu.
Ba nội dung được đánh giá song song: kết quả học tập từng môn, sự hình thành phẩm chất, và sự hình thành năng lực. Phiếu học tập cuối năm ghi cả ba, và đó là lý do nó dài hơn bảng điểm cấp hai.
Bài kiểm tra định kỳ có ở những thời điểm nào
Học sinh lớp 1, 2, 3 làm bài kiểm tra định kỳ cuối học kỳ 1 và cuối năm học. Học sinh lớp 4 và lớp 5 có thêm hai bài giữa học kỳ 1 và giữa học kỳ 2 ở một số môn.
Các môn có bài kiểm tra định kỳ gồm Tiếng Việt, Toán, và tùy lớp có thêm Khoa học, Lịch sử và Địa lí, Ngoại ngữ, Tin học, Công nghệ. Bài chấm theo thang 10, không cho điểm thập phân — nghĩa là không có 8,5 hay 9,25 trong phiếu học tập tiểu học.
Ba mức của từng môn học
Mỗi môn được xếp một trong ba mức: Hoàn thành tốt, Hoàn thành, Chưa hoàn thành. Mức này do giáo viên xác định dựa trên quá trình học và kết quả bài kiểm tra định kỳ, không phải bằng một phép tính trung bình.
| Mức | Ý nghĩa |
|---|---|
| Hoàn thành tốt (T) | Thực hiện tốt yêu cầu học tập của môn, thường xuyên vận dụng được kiến thức |
| Hoàn thành (H) | Thực hiện được yêu cầu học tập của môn |
| Chưa hoàn thành (C) | Chưa thực hiện được một số yêu cầu học tập của môn |
Phẩm chất và năng lực cũng có ba mức tương ứng: Tốt, Đạt, Cần cố gắng. Đây là phần phụ huynh hay bỏ qua, dù nó nằm cùng trang với kết quả môn học.
Danh hiệu cuối năm và ngưỡng điểm 9
Danh hiệu Hoàn thành xuất sắc đòi ba điều kiện cùng lúc: mọi môn học và hoạt động giáo dục ở mức Hoàn thành tốt, phẩm chất và năng lực ở mức Tốt, và các bài kiểm tra định kỳ cuối năm đạt từ 9 điểm trở lên.
Đây là con số duy nhất mang tính ngưỡng rõ ràng trong toàn bộ hệ thống đánh giá tiểu học. Ngoài danh hiệu này, Thông tư 27 còn quy định khen thưởng học sinh có thành tích nổi bật hoặc tiến bộ rõ rệt ở ít nhất một môn, do tập thể lớp đề nghị.
Điều kiện chi tiết của từng mức khen thưởng nằm trong Điều 9 của Thông tư 27, và tôi khuyên phụ huynh đọc thẳng văn bản thay vì đọc lại qua các bài tổng hợp — phần này bị diễn giải sai khá nhiều trên mạng.
Vì sao không nên quy đổi sang thang 10
Không có bảng quy đổi nào giữa mức Hoàn thành tốt và một con số. Hai học sinh cùng đạt Hoàn thành tốt môn Toán có thể có bài kiểm tra cuối năm 9 và 10 điểm, hoặc cùng 9 điểm nhưng quá trình học khác hẳn nhau.
Tôi hiểu vì sao phụ huynh muốn một con số: nó dễ so sánh, dễ kể với người thân.
Nhưng cách đánh giá này cố ý bỏ con số đi, để tránh việc so bì giữa các cháu ở lứa tuổi mà tốc độ phát triển chênh nhau rất nhiều. Nếu bạn thật sự cần một chỉ dấu định lượng, hãy nhìn điểm bài kiểm tra định kỳ cuối năm — đó là số duy nhất có nghĩa.
Khi con lên lớp 6, cách tính đổi hoàn toàn: có cột điểm, có hệ số, có điểm trung bình môn. Bạn có thể xem trước cách tính đó ở công cụ tính điểm trung bình môn để hình dung sự thay đổi.
Lời dặn sau cùng
Một việc mà bài này và mọi công cụ tính điểm đều không làm được: quy phiếu học tập tiểu học thành một con số. Hệ thống được thiết kế để không có con số đó, nên mọi bảng quy đổi bạn gặp trên mạng đều là suy diễn của người viết, không phải quy định.
Phần còn lại thì rõ ràng: ba mức cho từng môn, ba mức cho phẩm chất và năng lực, bài kiểm tra định kỳ chấm điểm nguyên, và danh hiệu Hoàn thành xuất sắc đòi mọi môn mức tốt cùng bài cuối năm từ 9 điểm. Theo tôi, thứ đáng để phụ huynh đọc kỹ nhất trong phiếu học tập không phải các mức, mà là dòng nhận xét viết tay của giáo viên — nó nói được điều mà chữ T hay H không nói. Đến khi con vào lớp 6 và bắt đầu có điểm số thật, hãy dùng công cụ đánh giá học sinh tiểu học để đối chiếu lần cuối, rồi chuyển sang nhóm công cụ dành cho trung học.
Phụ huynh hay hỏi
Tiểu học có điểm trung bình môn không?
Không. Thông tư 27 không quy định điểm trung bình môn cho học sinh tiểu học; môn học được xếp mức Hoàn thành tốt, Hoàn thành hoặc Chưa hoàn thành.
Bài kiểm tra định kỳ có được làm tròn không?
Bài chấm theo thang 10 và cho điểm nguyên, nên không có việc làm tròn số thập phân.
Con được Hoàn thành tốt tất cả các môn thì có Hoàn thành xuất sắc không?
Chưa chắc. Ngoài các môn ở mức Hoàn thành tốt, danh hiệu này còn đòi phẩm chất và năng lực đạt mức Tốt, và các bài kiểm tra định kỳ cuối năm đạt từ 9 điểm trở lên.
Học sinh tiểu học có phải thi lại không?
Học sinh chưa hoàn thành chương trình lớp học được giáo viên hướng dẫn, giúp đỡ và đánh giá bổ sung trong hè để xét lên lớp. Cách tổ chức cụ thể do nhà trường quyết định.
Lên lớp 6 thì điểm tiểu học có được mang theo không?
Không tính vào điểm nào ở cấp trung học cơ sở. Hồ sơ tiểu học dùng để xét tuyển vào lớp 6 ở những nơi có tuyển sinh, theo quy định của Phòng và Sở Giáo dục và Đào tạo.