“Điểm cả năm lớp 12 có quan trọng hơn lớp 10 không thầy?” — câu này tôi nhận gần như hằng tuần từ tháng 3 trở đi.
Có, và quan trọng theo hai tầng khác nhau. Trong phạm vi một năm học, công thức giống hệt cấp trung học cơ sở: điểm trung bình môn cả năm bằng (ĐTB học kỳ 1 + 2 × ĐTB học kỳ 2) ÷ 3 theo Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT, không phân biệt lớp 10 hay lớp 12. Nhưng khi ba năm đó đi vào điểm xét tốt nghiệp trung học phổ thông, lớp 12 được nhân hệ số 3 còn lớp 10 chỉ hệ số 1.
Hai phép nhân này nằm ở hai chỗ khác nhau và hay bị trộn vào làm một. Tôi tách chúng ra ở dưới, kèm số cụ thể.
Công thức trong một năm học
ĐTB môn cả năm = (ĐTB học kỳ 1 + 2 × ĐTB học kỳ 2) ÷ 3, làm tròn một chữ số thập phân. Áp dụng cho mọi môn tính điểm ở lớp 10, 11 và 12 như nhau.
Học sinh trung học phổ thông có bốn môn bắt buộc tính điểm là Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ 1, Lịch sử, thêm Giáo dục quốc phòng và an ninh, cùng bốn môn lựa chọn mà chính các em đã chọn từ đầu lớp 10. Bốn môn lựa chọn ấy sẽ theo bạn suốt ba năm, và chúng là phần dễ bị xem nhẹ nhất khi tính điểm về sau.
Một ví dụ ngược với trực giác
Một em có môn Vật lí học kỳ 1 đạt 8,4 nhưng học kỳ 2 tụt còn 7,1.
| Bước | Số liệu | Kết quả |
|---|---|---|
| Học kỳ 1, hệ số 1 | 8,4 | 8,4 |
| Học kỳ 2, hệ số 2 | 7,1 × 2 | 14,2 |
| Tổng | 8,4 + 14,2 | 22,6 |
| ĐTB môn cả năm | 22,6 ÷ 3 = 7,533 | 7,5 |
Trung bình cộng hai kỳ là 7,75, nhưng con số vào học bạ là 7,5. Kỳ 2 sa sút bị nhân đôi, đúng như quy tắc. Bạn có thể thử nhanh các cặp điểm khác bằng công cụ tính điểm trung bình cả năm để thấy khoảng cách giữa hai cách tính lớn đến đâu ở từng mức điểm.
Ba năm đi vào điểm xét tốt nghiệp thế nào
Điểm học bạ trong công thức xét tốt nghiệp lấy điểm trung bình các môn cả năm của ba lớp, theo trọng số: (lớp 10 × 1 + lớp 11 × 2 + lớp 12 × 3) ÷ 6.
Phần học bạ này chiếm một nửa điểm xét tốt nghiệp; nửa còn lại là trung bình bốn bài thi. Vì lớp 12 chiếm 3 trên 6 phần của nửa học bạ, nó nắm khoảng một phần tư toàn bộ điểm xét tốt nghiệp — nhiều hơn hẳn lớp 10 với một phần mười hai.
Cách các thành phần cộng lại nằm trong công cụ tính điểm xét tốt nghiệp THPT; nhập thử điểm học bạ ba năm và điểm thi thử là thấy ngay từng phần đóng góp bao nhiêu.
Hai hệ số, đừng nhân chồng lên nhau
Hệ số 2 của học kỳ 2 dùng khi tính điểm trong một năm học. Hệ số 1-2-3 của lớp 10, 11, 12 dùng khi gộp ba năm lại cho điểm xét tốt nghiệp. Không có chỗ nào nhân cả hai cùng lúc.
Tôi từng ngồi với một em lớp 12 tính đi tính lại điểm học bạ trên giấy nháp, và em đã nhân đôi điểm kỳ 2 của lớp 12 rồi lại nhân ba cho cả lớp 12 — con số cuối cùng cao hơn thực tế gần một điểm. Với một em đang ở ngưỡng 5,0, sai lệch kiểu đó rất nguy hiểm vì nó tạo cảm giác an toàn giả.
Lớp 12 nặng, nhưng đừng bỏ lớp 10
Lớp 10 hệ số 1 nghe nhẹ, và nhiều em coi năm đó là năm làm quen. Vấn đề là điểm lớp 10 cũng nằm trong học bạ ba năm mà các trường đại học xét tuyển bằng học bạ nhìn vào — nhiều trường xét sáu học kỳ, tức là tính cả lớp 10 với trọng số ngang lớp 12.
Nói cách khác: cùng một bảng điểm lớp 10, xét tốt nghiệp thì nhẹ mà xét học bạ đại học thì không. Phương án cụ thể do từng trường công bố trong đề án tuyển sinh, có trường xét ba năm, có trường chỉ xét lớp 12, có trường xét năm học kỳ. Bạn xem cách từng phương án ra số khác nhau tại công cụ tính điểm xét học bạ.
Điều tôi muốn bạn giữ lại
Trong một năm, kỳ 2 nặng gấp đôi kỳ 1. Trong ba năm, lớp 12 nặng gấp ba lớp 10 — nhưng chỉ ở phần học bạ của điểm xét tốt nghiệp, và chỉ khi xét tốt nghiệp. Hai quy tắc, hai phạm vi, không nhân chồng.
Nếu là bạn, tôi sẽ làm một việc rất đơn giản vào cuối lớp 11: mở học bạ, chép ra điểm trung bình các môn cả năm của lớp 10 và 11, rồi tính thử phần học bạ ba năm với vài kịch bản điểm lớp 12. Bạn sẽ thấy khoảng cách giữa kịch bản tốt nhất và tệ nhất hẹp hơn mình tưởng, và điều đó giúp phân bổ sức cho năm cuối hợp lý hơn là lo lắng chung chung. Nhập thử ở công cụ tính điểm cả năm, rồi mang kết quả sang công cụ xét tốt nghiệp.
Những thắc mắc hay gặp
Điểm cả năm lớp 10 có tính vào xét tốt nghiệp không?
Có, với hệ số 1 trong phần học bạ ba năm, tức khoảng một phần mười hai tổng điểm xét tốt nghiệp.
Môn lựa chọn có tính vào điểm học bạ ba năm không?
Có. Điểm trung bình các môn cả năm bao gồm cả môn bắt buộc và môn lựa chọn tính điểm.
Học kỳ 2 lớp 12 kết thúc sớm thì tính thế nào?
Vẫn theo công thức cũ. Chương trình lớp 12 kết thúc sớm hơn để phục vụ ôn thi, nhưng học kỳ 2 vẫn có đủ cột điểm và vẫn nhân hệ số 2 khi tính cả năm.
Có được dùng điểm cả năm để xét học bạ đại học không?
Tùy phương án của trường: có trường lấy điểm cả năm ba năm, có trường lấy điểm từng học kỳ, có trường chỉ lấy lớp 12. Đề án tuyển sinh của trường ghi rõ, và đó là chỗ duy nhất nên tin.
Điểm cả năm dùng cho xếp loại có khác điểm dùng cho học bạ đại học không?
Cùng một con số, khác cách dùng. Xếp loại theo Thông tư 22 xét từng môn theo ngưỡng; xét học bạ đại học cộng điểm các môn trong tổ hợp rồi so với điểm chuẩn.