Học sinh trung học phổ thông xếp loại theo đúng bốn mức và đúng bộ điều kiện của Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT như cấp trung học cơ sở. Không có bảng riêng cho cấp ba.
Cái khác nằm ở danh sách môn. Từ lớp 10, chương trình chia thành môn bắt buộc và môn lựa chọn, nên số môn tính điểm nhiều hơn và mỗi học sinh có một tổ hợp môn khác nhau. Điều đó ảnh hưởng trực tiếp tới điều kiện “ít nhất sáu môn từ 8,0” của mức Tốt.
Bài này chỉ ra cách đếm môn cho đúng ở cấp ba, giải thích tác động của việc chọn môn, và nói về mối liên hệ giữa xếp loại và điểm xét tốt nghiệp. Nhập đủ môn của mình vào công cụ xếp loại học lực để kiểm tra.
Môn tính điểm ở cấp ba gồm những gì
| Nhóm | Môn |
|---|---|
| Bắt buộc, tính điểm | Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ 1, Lịch sử, Giáo dục quốc phòng và an ninh |
| Lựa chọn, tính điểm | Bốn môn chọn từ Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Công nghệ, Tin học, Âm nhạc, Mĩ thuật |
| Đánh giá bằng nhận xét | Giáo dục thể chất, Nội dung giáo dục địa phương, Hoạt động trải nghiệm — hướng nghiệp |
Tổng số môn tính điểm thường là chín, có nơi mười tùy cách nhà trường tổ chức chuyên đề học tập. Con số này quan trọng vì điều kiện “ít nhất sáu môn” là con số tuyệt đối, không phải tỷ lệ.
Sáu trên chín khác sáu trên tám
Ở cấp trung học cơ sở với tám môn tính điểm, yêu cầu sáu môn từ 8,0 tương đương 75% số môn. Ở cấp ba với chín môn, nó chỉ là 67%.
Nghe thì cấp ba dễ hơn. Nhưng điều kiện phủ quyết — mọi môn từ 6,5 — lại khó hơn, vì bạn có nhiều môn hơn và xác suất có một môn tụt xuống dưới ngưỡng cũng cao hơn.
Trong thực tế tôi thấy nhóm học sinh lớp 10 hay vướng nhất, vì đây là năm đầu làm quen với các môn lựa chọn mà mình chưa biết có hợp hay không.
Chọn môn lựa chọn ảnh hưởng thế nào
Bốn môn lựa chọn theo bạn suốt ba năm và đều tính vào xếp loại. Chọn một môn không hợp ở lớp 10 nghĩa là mang theo rủi ro đó tới lớp 12.
Nhiều em chọn theo tổ hợp xét tuyển đại học, điều này hợp lý. Nhưng cần nhớ rằng cả bốn môn đều vào phép xếp loại, không chỉ ba môn trong tổ hợp — một môn chọn cho đủ số lượng vẫn có quyền phủ quyết mức Tốt.
Việc chuyển môn lựa chọn giữa chừng có quy định riêng và thường đòi học bù kiến thức, nên hãy hỏi kỹ nhà trường trước khi quyết định.
Giáo dục quốc phòng và an ninh là môn tính điểm
Đây là chỗ hay bị bỏ sót khi lập bảng theo dõi. Môn này có điểm và tham gia đầy đủ vào phép xếp loại, khác với Giáo dục thể chất vốn chỉ đánh giá Đạt hoặc Chưa đạt.
Nếu bạn đang liệt kê các môn để tự tính, hãy kiểm tra lại xem đã đưa môn này vào chưa. Bỏ sót nó làm sai cả hai điều kiện: ngưỡng chung và số môn đạt mức cao.
Xếp loại và điểm xét tốt nghiệp là hai chuyện
Mức đánh giá theo Thông tư 22 không tham gia vào công thức tính điểm xét tốt nghiệp trung học phổ thông. Điểm xét tốt nghiệp dùng điểm trung bình các môn cả năm của ba lớp, không dùng mức Tốt hay Khá.
Nghĩa là một học sinh mức Khá vẫn có thể có điểm học bạ ba năm rất cao, nếu các môn của em ấy đều quanh 8,0 nhưng có một môn ở 6,4. Cách tính điểm học bạ ba năm ở bài tính điểm trung bình cả năm lớp 10, 11, 12.
Hai hệ thống dùng cùng dữ liệu đầu vào nhưng trả lời hai câu hỏi khác nhau. Đừng suy từ cái này ra cái kia.
Điều nên làm ở mỗi năm
Lớp 10: theo dõi kỹ bốn môn lựa chọn trong học kỳ 1, vì đây là thời điểm duy nhất còn dễ điều chỉnh nếu chọn không hợp.
Lớp 11: nhìn vào môn thấp nhất, vì đây là năm có hệ số 2 trong điểm học bạ ba năm và cũng là năm ổn định nhất để kéo điểm.
Lớp 12: tập trung vào các môn trong tổ hợp xét tuyển, nhưng giữ mọi môn còn lại trên 6,5 nếu bạn còn quan tâm tới danh hiệu. Đây là đánh đổi thật, và tôi khuyên quyết định nó một cách có ý thức thay vì để nó tự xảy ra.
Nếu chỉ nhớ một điều
Cấp ba dùng cùng bốn mức và cùng bộ điều kiện, chỉ khác ở danh sách môn — nhiều hơn, và có bốn môn do chính bạn chọn.
Điều tôi muốn học sinh lớp 10 nghe được: bốn môn lựa chọn không phải môn phụ. Chúng chiếm gần một nửa số môn tính điểm của bạn, đi vào cả xếp loại lẫn điểm học bạ ba năm, và bạn sẽ mang chúng suốt ba năm. Chọn kỹ ngay từ đầu quan trọng hơn nhiều so với việc sửa chữa về sau. Nhập đủ chín môn vào công cụ xếp loại theo Thông tư 22 vào cuối mỗi học kỳ để biết mình đang thiếu điều kiện nào.
Những thắc mắc hay gặp
Cấp ba có bao nhiêu môn tính điểm?
Thường chín môn: năm môn bắt buộc tính điểm và bốn môn lựa chọn.
Môn lựa chọn có tính vào xếp loại không?
Có, đầy đủ như môn bắt buộc, cả ở ngưỡng chung lẫn ở điều kiện số môn đạt mức cao.
Giáo dục quốc phòng có tính điểm không?
Có. Đây là môn tính điểm, không thuộc nhóm đánh giá bằng nhận xét.
Xếp loại có ảnh hưởng tới xét tuyển đại học không?
Không trực tiếp. Xét tuyển dùng điểm thi hoặc điểm học bạ theo tổ hợp; mức đánh giá chỉ xuất hiện trong hồ sơ và ở một số phương thức xét tuyển thẳng.
Đổi môn lựa chọn giữa chừng được không?
Có quy định cho việc này nhưng thường đòi học bù và có điều kiện kèm theo. Hãy hỏi nhà trường trước khi quyết định, tốt nhất là trong học kỳ 1 lớp 10.