Từ Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT, kết quả học tập của học sinh trung học chỉ còn bốn mức: Tốt, Khá, Đạt và Chưa đạt. Ba tên gọi cũ là Giỏi, Khá, Trung bình, Yếu, Kém đã không còn trong quy chế.
Thay đổi quan trọng hơn tên gọi là cách xét. Mức đánh giá bây giờ xét theo từng môn chứ không theo điểm trung bình tất cả các môn. Một học sinh có bảy môn trên 8,5 nhưng một môn 6,4 chỉ đạt mức Khá — điều mà cách tính cũ không xảy ra.
Bài này liệt kê điều kiện đầy đủ của bốn mức, tính ba ví dụ có kết quả khác nhau, và giải thích cơ chế “môn thấp nhất quyết định”. Nhập điểm từng môn vào công cụ xếp loại học lực để nó kiểm tra hộ mọi điều kiện.
Điều kiện đầy đủ của bốn mức
| Mức | Môn nhận xét | Ngưỡng chung của môn tính điểm | Điều kiện thêm |
|---|---|---|---|
| Tốt | Tất cả Đạt | Tất cả từ 6,5 | Ít nhất 6 môn từ 8,0 |
| Khá | Tất cả Đạt | Tất cả từ 5,0 | Ít nhất 6 môn từ 6,5 |
| Đạt | Nhiều nhất 1 môn Chưa đạt | Ít nhất 6 môn từ 5,0 | Không môn nào dưới 3,5 |
| Chưa đạt | Các trường hợp còn lại | ||
Đọc bảng theo chiều dọc sẽ thấy mỗi mức có hai điều kiện về điểm: một ngưỡng áp cho mọi môn, và một yêu cầu về số lượng môn đạt mức cao hơn. Phải thỏa mãn cả hai.
Ba ví dụ với kết quả khác nhau
Trường hợp thứ nhất: Toán 8,6 · Ngữ văn 8,2 · Ngoại ngữ 1 9,1 · Khoa học tự nhiên 8,0 · Lịch sử và Địa lí 8,4 · Giáo dục công dân 9,2 · Công nghệ 7,8 · Tin học 8,9, môn nhận xét Đạt. Môn thấp nhất là 7,8 — trên ngưỡng 6,5; có bảy môn từ 8,0 — đủ yêu cầu sáu môn. Kết quả: mức Tốt.
Trường hợp thứ hai: Toán 9,0 · Ngữ văn 8,8 · Ngoại ngữ 1 9,4 · Khoa học tự nhiên 8,6 · Lịch sử và Địa lí 6,4 · Giáo dục công dân 9,0 · Công nghệ 8,2 · Tin học 9,1. Bảy môn từ 8,0, thậm chí bốn môn từ 9,0. Nhưng môn Lịch sử và Địa lí 6,4 nằm dưới ngưỡng 6,5, nên kết quả chỉ là mức Khá.
Trường hợp thứ ba: các môn từ 4,8 đến 7,0. Môn thấp nhất 4,8 dưới ngưỡng 5,0 của mức Khá, nhưng vẫn trên 3,5 và có bảy môn từ 5,0 — đủ điều kiện mức Đạt.
So sánh trường hợp một và hai cho thấy toàn bộ tinh thần của Thông tư 22: 0,1 điểm ở đúng một môn đổi cả mức đánh giá.
Vì sao xét theo môn thấp nhất
Để tránh việc một điểm yếu bị che lấp bởi các điểm mạnh. Cách tính cũ dựa trên trung bình cộng cho phép một em bù môn 4,0 bằng môn 9,0, và kết quả trung bình vẫn đẹp.
Tôi đồng tình với hướng này về mặt sư phạm, nhưng nó tạo ra một hệ quả mà giáo viên chủ nhiệm nào cũng gặp: rất nhiều học sinh khá giỏi rơi mức chỉ vì một môn. Và các em thường không biết cho tới khi bảng tổng kết ra.
Đếm số môn thế nào cho đúng
Chỉ đếm môn tính điểm. Học sinh lớp 6 đến lớp 9 có khoảng tám môn tính điểm, học sinh lớp 10 đến lớp 12 có chín đến mười môn sau khi cộng cả môn lựa chọn.
Yêu cầu “ít nhất 6 môn” là con số tuyệt đối, không phải tỷ lệ. Với lớp có tám môn tính điểm, sáu môn tương đương 75%; với lớp có mười môn, nó chỉ là 60%. Đây là chi tiết ít người để ý khi so sánh giữa hai cấp.
Mức đánh giá và danh hiệu là hai chuyện
Mức Tốt là kết quả học tập. Danh hiệu Học sinh Giỏi cần thêm điều kiện: kết quả rèn luyện cũng phải ở mức Tốt. Danh hiệu Học sinh Xuất sắc cần thêm ít nhất sáu môn có điểm trung bình cả năm từ 9,0 trở lên.
Trong ví dụ đầu bài, học sinh đạt mức Tốt và rèn luyện Tốt nên nhận danh hiệu Học sinh Giỏi; nhưng chỉ có hai môn từ 9,0 nên chưa chạm Học sinh Xuất sắc. Điều kiện đầy đủ ở bài điều kiện danh hiệu Học sinh Giỏi và Xuất sắc.
Xét cho học kỳ hay cho cả năm
Cả hai, với cùng bộ điều kiện. Mức đánh giá học kỳ xét trên điểm trung bình môn của học kỳ đó; mức đánh giá cả năm xét trên điểm trung bình môn cả năm.
Nghĩa là bạn có thể Khá ở học kỳ 1 và Tốt cả năm, nếu học kỳ 2 kéo được môn yếu lên. Vì học kỳ 2 nhân hệ số 2 khi tính cả năm, dư địa này lớn hơn nhiều người nghĩ. Cách tính điểm cả năm ở bài tính điểm trung bình cả năm.
Nếu chỉ nhớ một điều
Nhìn môn thấp nhất trước, đừng nhìn trung bình chung. Đó là câu ngắn nhất tóm được cả Thông tư 22, và nó đúng cho cả bốn mức.
Nếu con bạn đang ở ngưỡng 6,4 đến 6,5 ở một môn nào đó vào giữa năm, đây là lúc can thiệp — không phải tháng 5. Với hệ số 2 của học kỳ 2, một môn 6,4 ở kỳ 1 chỉ cần kỳ 2 đạt 6,6 là điểm cả năm chạm 6,5. Nhập điểm tất cả các môn vào công cụ xếp loại theo Thông tư 22 để biết mình đang thiếu điều kiện nào, và thiếu bao nhiêu.
Phụ huynh hay hỏi
Xếp loại Giỏi còn không?
Không còn trong cách đánh giá kết quả học tập. Bốn mức hiện nay là Tốt, Khá, Đạt, Chưa đạt. “Học sinh Giỏi” giờ là tên một danh hiệu khen thưởng, khác với mức đánh giá.
Trung bình các môn 8,5 có phải mức Tốt không?
Không kết luận được từ con số đó. Mức Tốt xét theo từng môn: mọi môn từ 6,5 và ít nhất sáu môn từ 8,0.
Một môn 6,4 thì tối đa được mức nào?
Mức Khá, vì 6,4 dưới ngưỡng 6,5 của mức Tốt nhưng vẫn trên ngưỡng 5,0 của mức Khá.
Môn nhận xét Chưa đạt ảnh hưởng thế nào?
Chặn cả mức Tốt lẫn mức Khá, vì hai mức này đòi tất cả môn nhận xét đều Đạt. Chi tiết ở bảng xếp loại theo Thông tư 22.
Có bao nhiêu môn tính điểm ở cấp ba?
Thường chín đến mười môn: bốn môn bắt buộc là Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ 1, Lịch sử, cộng Giáo dục quốc phòng và an ninh, cộng bốn môn lựa chọn.