Khi điểm thi thấp hơn dự kiến, việc đầu tiên không phải là quyết định gì cả. Hãy tính lại điểm xét tốt nghiệp và điểm xét tuyển bằng con số thật, rồi mới nhìn xem những cửa nào còn mở.
Tôi viết bài này vì mỗi mùa thi đều có học sinh nhắn cho tôi trong đúng buổi tối có điểm, và phần lớn các quyết định vội vàng nhất đều được đưa ra trong hai mươi tư giờ đó.
Bài này đi qua thứ tự việc cần làm, các phương án còn lại, và cách nghĩ về chuyện này cho đỡ nặng. Tính lại bằng công cụ tính điểm xét tuyển đại học trước khi kết luận bất cứ điều gì.
Việc đầu tiên: tính lại bằng số
- Tính điểm xét tốt nghiệp với điểm học bạ thật, kiểm tra hai điều kiện đỗ.
- Tính điểm xét tuyển theo từng tổ hợp mà các ngành bạn quan tâm nhận.
- Cộng điểm ưu tiên đã áp quy tắc giảm trừ nếu tổng ba môn từ 22,5 trở lên.
- So với điểm chuẩn ba năm gần nhất của từng ngành trong danh sách.
Bước bốn thường cho kết quả bớt tệ hơn cảm giác. Điểm thi thấp hơn kỳ vọng không đồng nghĩa với thấp hơn điểm chuẩn, vì đề khó thì điểm chuẩn cũng xuống theo.
Phổ điểm chung quan trọng hơn điểm của riêng bạn
Điểm chuẩn hình thành từ tương quan giữa các thí sinh, không từ mức điểm tuyệt đối. Nếu đề năm nay khó với bạn thì nó cũng khó với những người cùng đăng ký ngành đó.
Nghĩa là con số 22 điểm năm nay có thể tương đương 24 điểm năm ngoái ở cùng một ngành. Đợi phổ điểm được công bố rồi hãy đánh giá, đừng kết luận trong buổi tối đầu tiên. Cơ chế hình thành điểm chuẩn ở bài điểm chuẩn đại học được xác định thế nào.
Có nên phúc khảo không
| Tình huống | Nên nộp đơn không |
|---|---|
| Điểm lệch nhiều so với đáp án bạn đã đối chiếu | Nên |
| Bài trắc nghiệm, nghi ngờ lỗi tô phiếu | Nên |
| Chỉ thấy điểm thấp hơn kỳ vọng, không có căn cứ cụ thể | Không |
Thời hạn phúc khảo tính từ ngày công bố điểm và khá ngắn, nên đây là quyết định phải đưa ra sớm. Kết quả phúc khảo có thể tăng, giữ nguyên hoặc giảm.
Điều chỉnh danh sách nguyện vọng
Nếu hệ thống còn mở, đây là việc quan trọng nhất bạn làm được với con số hiện có. Giữ ngành mơ ước ở trên, nhưng bổ sung nhóm an toàn ở dưới cho đủ.
Điều cần tránh là xóa hết ngành mình thích chỉ vì sợ trượt. Hệ thống xét từ trên xuống và dừng ở nguyện vọng đầu tiên bạn đủ điểm, nên giữ nguyện vọng cao ở đầu không làm bạn mất gì.
Các cửa vẫn còn mở
Xét học bạ ở các trường còn nhận hồ sơ, kỳ thi đánh giá năng lực đợt sau nếu còn kịp, đợt xét tuyển bổ sung sau đợt một, và các trường cao đẳng, trường nghề.
Với đợt bổ sung, cần biết trước một điều: quy chế yêu cầu điểm chuẩn đợt sau không thấp hơn đợt trước ở cùng ngành. Chờ đợt bổ sung để mong điểm hạ là tính toán sai.
Nói về chuyện học lại một năm
Đây là lựa chọn thật và không nên coi là thất bại. Mỗi năm đều có học sinh chọn nó rồi vào đúng ngành mình muốn, và học tốt hơn hẳn so với khi vào một ngành chỉ để cho xong.
Nhưng nó cũng không phải lựa chọn nên quyết trong tuần đầu tiên. Điều kiện để nó có ý nghĩa là bạn biết rõ mình sẽ làm khác điều gì trong năm tới, và có kế hoạch cụ thể chứ không chỉ có quyết tâm.
Chuyện tôi hay nói với học sinh trong tuần đó
Điểm thi đo một buổi sáng của bạn, không đo bạn. Tôi biết câu này nghe sáo khi người ta đang buồn, nhưng tôi vẫn nói vì nó đúng, và vì sau vài năm phần lớn học sinh cũ đều tự nhận ra điều đó.
Điều tôi thấy đáng lo hơn cả một mức điểm thấp là những quyết định đưa ra trong lúc hoang mang. Xóa hết nguyện vọng, bỏ luôn kỳ xét tuyển, hoặc đăng ký bừa vào một ngành không thích — cả ba đều xảy ra trong tuần đầu tiên và cả ba đều khó sửa.
Với phụ huynh
Tuần có điểm là tuần con cần người ngồi cạnh tính toán cùng, không cần người phân tích lỗi lầm. Việc đối chiếu điểm chuẩn và sắp lại nguyện vọng là việc hai người làm được với nhau, và nó có ích hơn mọi cuộc nói chuyện về lẽ ra.
Cũng nên biết rằng phần lớn thí sinh vẫn có chỗ học sau mùa tuyển sinh. Vấn đề thường là học ở đâu và ngành gì, không phải có được học hay không.
Việc nên làm trong bốn mươi tám giờ tới
Thứ tự tôi khuyên: tính lại hai con số bằng công cụ, chờ phổ điểm để hiểu mặt bằng chung, quyết định chuyện phúc khảo trong thời hạn, rồi sắp lại danh sách nguyện vọng cho đủ ba nhóm.
Bốn việc đó chiếm một buổi tối và thay thế được cả tuần lo lắng. Nhập điểm vào công cụ so sánh với điểm chuẩn để thấy khoảng cách thật với từng ngành, thay vì ước lượng bằng cảm giác của buổi tối có điểm.
Thí sinh hay hỏi
Điểm thấp hơn dự kiến thì làm gì trước?
Tính lại điểm xét tốt nghiệp và điểm xét tuyển bằng con số thật, trước khi quyết định bất cứ điều gì.
Điểm thấp có nghĩa là trượt không?
Không nhất thiết. Điểm chuẩn hình thành từ tương quan giữa các thí sinh, nên đề khó thì điểm chuẩn cũng xuống.
Khi nào nên nộp đơn phúc khảo?
Khi có căn cứ cụ thể như điểm lệch nhiều so với đáp án đã đối chiếu, không phải khi chỉ thấy điểm thấp hơn kỳ vọng.
Có nên chờ đợt xét tuyển bổ sung không?
Không nên trông chờ điểm hạ, vì quy chế yêu cầu điểm chuẩn đợt sau không thấp hơn đợt trước ở cùng ngành.
Có nên xóa các nguyện vọng cao đi không?
Không. Hệ thống dừng ở nguyện vọng đầu tiên bạn đủ điểm, nên giữ chúng ở trên không làm bạn mất gì.