Chọn tổ hợp môn nên bắt đầu từ ngành bạn muốn học, rồi mới xét tới môn bạn mạnh. Ngành quyết định bạn được phép dùng những tổ hợp nào; điểm mạnh chỉ quyết định bạn chọn tổ hợp nào trong số đó.
Làm ngược lại là sai lầm phổ biến: chọn tổ hợp theo môn mình học tốt, rồi phát hiện ngành mình thích không nhận tổ hợp đó. Lúc ấy thường đã muộn để đổi hướng ôn tập.
Bài này nói về thứ tự cân nhắc, cách so sánh các tổ hợp bằng số, và những gì nên làm ở từng lớp. Tính điểm cho từng tổ hợp bằng công cụ tính điểm xét tuyển theo tổ hợp.
Thứ tự đúng gồm bốn bước
- Liệt kê các ngành bạn quan tâm, khoảng năm tới tám ngành.
- Tra xem mỗi ngành nhận những tổ hợp nào, ở các trường bạn nhắm tới.
- Tìm giao của các bộ tổ hợp đó, xem tổ hợp nào phủ được nhiều ngành nhất.
- Trong số các tổ hợp phủ rộng, chọn tổ hợp có môn bạn mạnh nhất.
Bước ba thường bị bỏ qua. Một tổ hợp phủ được sáu ngành trong danh sách của bạn có giá trị hơn hẳn tổ hợp chỉ phủ được hai, kể cả khi điểm của bạn ở tổ hợp thứ hai cao hơn một chút.
So sánh các tổ hợp bằng số
Với các tổ hợp đủ điều kiện, hãy tính điểm của bạn theo từng tổ hợp bằng điểm hiện có, rồi so với điểm chuẩn ba năm gần nhất của cùng ngành theo đúng tổ hợp đó.
Điều quan trọng: tổ hợp cho bạn điểm cao nhất chưa chắc là tổ hợp có lợi nhất. Nếu tổ hợp đó cũng có điểm chuẩn cao hơn tương ứng, lợi thế biến mất. Cái cần so là khoảng cách giữa điểm của bạn và điểm chuẩn, không phải điểm tuyệt đối.
Chuyện nhiều học sinh không tính tới
Một học sinh mạnh tiếng Anh có thể được 27 điểm ở tổ hợp có Anh và 25 điểm ở tổ hợp không có Anh. Nghe thì rõ ràng nên chọn tổ hợp đầu.
Nhưng nếu ngành đó lấy 26,5 ở tổ hợp có Anh và 23,5 ở tổ hợp còn lại, thì khoảng cách lần lượt là cộng 0,5 và cộng 1,5. Tổ hợp cho điểm thấp hơn lại an toàn hơn.
Tôi đưa ví dụ này ở gần như mọi buổi hướng nghiệp, vì nó đảo ngược trực giác của phần lớn học sinh và ít em tự nghĩ ra.
Chọn từ lớp mấy
Định hướng nên có từ cuối lớp 10, khi bạn đã biết mình học môn nào nhẹ nhàng hơn. Quyết định chắc chắn nên có vào cuối lớp 11, để năm cuối dồn sức đúng chỗ.
Trước lớp 11, giữ đều các môn là hợp lý. Học sinh lớp 10 đã bỏ hẳn một môn vì “không thi môn đó” thường mất luôn cơ hội đổi hướng khi phát hiện mình thích ngành khác.
Đăng ký nhiều tổ hợp cho cùng một ngành
Được, nếu trường cho phép, và nên làm khi bạn có nhiều tổ hợp đủ điều kiện. Hệ thống sẽ xét theo tổ hợp có lợi nhất cho bạn ở nguyện vọng đó.
Đây là điều dễ làm mà nhiều thí sinh bỏ qua vì nghĩ mỗi ngành chỉ được chọn một tổ hợp. Kiểm tra quy định của từng trường trong đề án tuyển sinh trước khi đăng ký.
Môn nào đáng đầu tư nhất
Môn xuất hiện trong nhiều tổ hợp mà bạn có thể dùng. Toán nằm trong phần lớn các tổ hợp khối tự nhiên và cả một số tổ hợp khác, nên một điểm Toán tăng thêm có giá trị ở nhiều hướng cùng lúc.
Ngược lại, môn chỉ có trong một tổ hợp duy nhất mà bạn đang cân nhắc thì rủi ro hơn khi dồn sức vào. Nếu sau này bạn đổi tổ hợp, công sức đó không chuyển sang được.
Khi điểm mạnh và ngành yêu thích không gặp nhau
Đây là tình huống thật và không có câu trả lời chung. Học sinh thích ngành y nhưng học Sinh học rất chật vật sẽ phải chọn giữa việc dồn sức cho môn khó với việc xem lại lựa chọn ngành.
Tôi không khuyên bỏ ước mơ, và cũng không khuyên cố bằng mọi giá. Điều tôi thấy hợp lý là thử nghiêm túc một học kỳ với cách học khác, rồi nhìn kết quả để quyết định — thay vì quyết định bằng cảm giác vào tháng cuối lớp 12.
Trước khi chốt tổ hợp
Việc chọn tổ hợp là quyết định về ngành nhiều hơn là quyết định về môn học. Chọn theo môn mình mạnh mà không tra ngành nhận tổ hợp nào là cách tự thu hẹp lựa chọn mà không biết.
Nếu bạn đang ở lớp 11, tôi khuyên dành một buổi cuối tuần làm bảng gồm ba cột: ngành quan tâm, các tổ hợp ngành đó nhận, và điểm hiện tại của bạn theo từng tổ hợp. Nhập số liệu vào công cụ tính điểm xét tuyển rồi so với điểm chuẩn ba năm bằng công cụ so sánh điểm chuẩn. Bảng đó trả lời câu hỏi của bạn rõ hơn bất cứ lời khuyên nào từ người ngoài.
Học sinh hay hỏi tôi
Nên chọn tổ hợp theo môn mạnh hay theo ngành?
Theo ngành trước, vì ngành quyết định bạn được dùng tổ hợp nào. Môn mạnh chỉ để chọn trong số tổ hợp hợp lệ.
Tổ hợp cho điểm cao nhất có phải tổ hợp tốt nhất không?
Không hẳn. Cái cần so là khoảng cách giữa điểm của bạn và điểm chuẩn của ngành theo tổ hợp đó.
Một ngành đăng ký nhiều tổ hợp được không?
Được ở nhiều trường, và nên làm. Hệ thống xét theo tổ hợp có lợi nhất cho bạn.
Nên chốt tổ hợp vào lúc nào?
Định hướng từ cuối lớp 10, chốt vào cuối lớp 11 để năm cuối dồn sức đúng chỗ.
Môn nào nên đầu tư nhiều nhất?
Môn xuất hiện trong nhiều tổ hợp mà bạn có thể dùng, vì công sức ở đó có giá trị theo nhiều hướng.