Từ Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT, cụm từ “hạnh kiểm” không còn trong hồ sơ đánh giá học sinh trung học. Thay vào đó là kết quả rèn luyện, cũng chia bốn mức Tốt, Khá, Đạt, Chưa đạt.
Đổi tên không phải chuyện hình thức. Hạnh kiểm trước đây thiên về đánh giá đạo đức và việc chấp hành nội quy; kết quả rèn luyện nhìn rộng hơn, gồm cả sự tiến bộ, mức độ tham gia hoạt động và cách học sinh ứng xử trong tập thể.
Bài này giải thích ai đánh giá, dựa trên căn cứ nào, và kết quả rèn luyện ảnh hưởng tới những gì. Nếu bạn đang tính xem mình đạt danh hiệu nào, công cụ xếp loại học lực và danh hiệu có ô riêng cho mức rèn luyện.
Ai đánh giá và dựa vào đâu
Giáo viên chủ nhiệm chủ trì việc đánh giá, dựa trên nhận xét của giáo viên bộ môn, kết quả tự đánh giá của học sinh và ý kiến của tập thể lớp. Không có bảng điểm hay thang số nào.
Căn cứ chính là mức độ đáp ứng yêu cầu về phẩm chất được quy định trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, cùng sự tiến bộ của học sinh trong quá trình rèn luyện.
Vì không có thang điểm, cách đánh giá mang tính định tính. Đó vừa là điểm mạnh — cho phép nhìn nhận sự tiến bộ — vừa là chỗ dễ gây thắc mắc giữa phụ huynh và nhà trường.
Bốn mức và ý nghĩa
| Mức | Ý nghĩa khái quát |
|---|---|
| Tốt | Thực hiện tốt các yêu cầu về phẩm chất, có nhiều biểu hiện nổi bật |
| Khá | Thực hiện tốt các yêu cầu nhưng chưa đạt mức Tốt |
| Đạt | Đáp ứng được yêu cầu ở mức cơ bản |
| Chưa đạt | Chưa đáp ứng được yêu cầu |
Mức rèn luyện được đánh giá theo từng học kỳ và cho cả năm học. Mức cả năm không phải trung bình của hai học kỳ mà là kết luận dựa trên cả quá trình, trong đó học kỳ 2 được xem trọng hơn vì phản ánh trạng thái gần nhất.
Ảnh hưởng tới ba việc
Thứ nhất là danh hiệu. Học sinh Giỏi và Học sinh Xuất sắc đều đòi kết quả rèn luyện ở mức Tốt, bên cạnh kết quả học tập mức Tốt. Rèn luyện mức Khá là mất danh hiệu, dù điểm số thừa tiêu chuẩn.
Thứ hai là việc lên lớp. Học sinh cần kết quả rèn luyện cả năm từ mức Đạt trở lên, cùng với kết quả học tập từ mức Đạt và số buổi nghỉ không quá 45.
Thứ ba là hồ sơ. Mức rèn luyện ghi trong học bạ và đi theo học sinh suốt cấp học, xuất hiện trong nhiều loại hồ sơ xét tuyển thẳng hoặc xét học bổng.
Chưa đạt thì xử lý thế nào
Học sinh có kết quả rèn luyện cả năm ở mức Chưa đạt phải rèn luyện trong hè theo kế hoạch của nhà trường. Sau đó giáo viên chủ nhiệm đánh giá lại, và kết quả đánh giá lại là căn cứ xét lên lớp.
Cơ chế này khác với kiểm tra lại của phần học tập, vốn giới hạn ở tối đa ba môn và có bài kiểm tra cụ thể. Rèn luyện hè không có bài thi, mà là việc thực hiện các yêu cầu do nhà trường giao.
Điều phụ huynh nên hỏi khi thấy mức thấp hơn kỳ vọng
Hỏi cụ thể chứ đừng hỏi chung. Câu “vì sao cháu chỉ được Khá” khó trả lời; câu “cháu chưa đáp ứng yêu cầu nào” thì giáo viên chủ nhiệm trả lời được ngay, vì họ có sổ theo dõi.
Trong các lớp tôi chủ nhiệm, lý do phổ biến nhất khiến một học sinh học tốt chỉ đạt rèn luyện mức Khá là số buổi nghỉ và số lần đi muộn — những thứ đếm được, ghi lại được, và phụ huynh thường không biết cho tới cuối kỳ.
Nếu bạn muốn theo dõi sớm, hãy hỏi giáo viên chủ nhiệm vào giữa học kỳ 1 thay vì đợi tổng kết.
Khác với điểm rèn luyện của sinh viên
Hai khái niệm khác nhau hoàn toàn. Kết quả rèn luyện của học sinh trung học là bốn mức định tính, không có điểm. Điểm rèn luyện của sinh viên đại học là điểm thang 100 chấm theo năm nhóm tiêu chí, quy định tại Thông tư 16/2015/TT-BGDĐT.
Cách tính của bậc đại học ở bài tính điểm rèn luyện sinh viên. Đừng áp thang 100 vào cấp phổ thông, và ngược lại.
Điều tôi muốn bạn giữ lại
Hạnh kiểm đã đổi tên thành kết quả rèn luyện, chia bốn mức, do giáo viên chủ nhiệm kết luận, và nó có quyền phủ quyết với cả danh hiệu lẫn việc lên lớp.
Theo tôi, phần đáng chú ý nhất của cách đánh giá mới là chữ “tiến bộ” trong căn cứ đánh giá. Một học sinh đầu năm còn nhiều vấn đề nhưng cải thiện rõ rệt hoàn toàn có thể đạt mức cao hơn em giữ nguyên trạng thái trung bình cả năm. Nếu con bạn đang ở mức Khá và muốn lên Tốt, hãy hỏi giáo viên chủ nhiệm về những việc cụ thể cần thay đổi — đó là cuộc trò chuyện có ích hơn nhiều so với việc tranh luận về kết quả đã ghi.
Giải đáp thêm
Hạnh kiểm còn được dùng không?
Không còn trong Thông tư 22. Hồ sơ hiện dùng thuật ngữ kết quả rèn luyện với bốn mức Tốt, Khá, Đạt, Chưa đạt.
Rèn luyện mức Khá có được Học sinh Giỏi không?
Không. Danh hiệu này đòi kết quả rèn luyện ở mức Tốt.
Ai quyết định mức rèn luyện?
Giáo viên chủ nhiệm, dựa trên nhận xét của giáo viên bộ môn, tự đánh giá của học sinh và ý kiến tập thể lớp.
Nghỉ học nhiều có làm hạ mức rèn luyện không?
Có thể, vì việc chấp hành nội quy là một căn cứ đánh giá. Ngoài ra nghỉ quá 45 buổi trong năm còn ảnh hưởng trực tiếp tới việc lên lớp.
Mức rèn luyện cả năm tính thế nào từ hai học kỳ?
Không tính bằng phép trung bình. Đó là kết luận cho cả quá trình, trong đó kết quả học kỳ 2 được xem trọng hơn vì phản ánh trạng thái gần nhất.