Cuối tháng 5 năm nào bảng tổng kết cũng tạo ra một nhóm học sinh mà tôi gọi là nhóm “suýt”: các em có bảy tám môn từ 8,0 trở lên, một môn duy nhất nằm ở 6,2 hay 6,4, và mất danh hiệu vì đúng môn đó.
Câu trả lời ngắn cho câu hỏi ở tiêu đề là không. Danh hiệu Học sinh Giỏi cần kết quả học tập ở mức Tốt, mà mức Tốt theo Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT đòi mọi môn tính điểm từ 6,5 trở lên. Không có ngoại lệ nào cho một môn, không có cơ chế bù bằng các môn cao.
Nhưng câu trả lời dài hơn có ích hơn: khoảng cách thật thường nhỏ hơn nhiều so với cảm giác, và có ba tình huống xử lý được. Nhập điểm các môn vào công cụ xếp loại học lực để biết mình đang thiếu chính xác bao nhiêu.
Vì sao không có cơ chế bù
Vì Thông tư 22 cố ý bỏ cách xét theo điểm trung bình chung. Trước đây, một môn 4,0 có thể bù bằng một môn 9,0 và trung bình vẫn đẹp; điều đó cho phép học sinh bỏ hẳn một môn mà không mất gì.
Cách xét hiện nay đặt hai loại điều kiện: một ngưỡng áp cho mọi môn, và một yêu cầu về số lượng môn đạt mức cao. Ngưỡng đầu là ngưỡng phủ quyết — nó không quan tâm các môn khác của bạn cao đến đâu.
Mốc thật là 6,45 chứ không phải 6,5
Điểm trung bình môn làm tròn đến một chữ số thập phân theo quy tắc nửa lên. Nghĩa là 6,45 được ghi thành 6,5 và bạn qua ngưỡng; 6,44 thành 6,4 và bạn không qua.
Khoảng 0,05 này nghe nhỏ nhưng nó là khoảng cách có thật, và nhiều em không tính vào khi đặt mục tiêu. Chi tiết quy tắc ở bài cách làm tròn điểm trung bình môn.
Ba tình huống, ba cách xử lý
| Thời điểm | Còn làm được gì |
|---|---|
| Đầu học kỳ 2 | Kéo môn yếu lên; học kỳ 2 nhân hệ số 2 nên dư địa lớn |
| Trước bài cuối kỳ 2 | Tính điểm cần đạt ở bài cuối kỳ, hệ số 3 |
| Sau khi có điểm cả năm | Không còn cách nâng danh hiệu; kiểm tra lại trong hè chỉ dành cho môn Chưa đạt |
Tình huống đầu là tình huống dễ nhất và cũng là tình huống ít người tận dụng. Với công thức cả năm bằng (học kỳ 1 + 2 × học kỳ 2) ÷ 3, một môn 6,0 ở kỳ 1 chỉ cần kỳ 2 đạt 6,8 là điểm cả năm chạm 6,5.
Con số 6,8 đó không phải mục tiêu lớn với một học sinh đang có bảy môn trên 8,0.
Tính ngược cho bài cuối kỳ
Nếu chỉ còn bài cuối kỳ, phép tính vẫn giải được. Bài cuối kỳ hệ số 3 trên tổng hệ số bằng số cột thường xuyên cộng 5, nên nó chiếm khoảng một phần ba kết quả môn.
Có trường hợp dù được 10 điểm cũng không đủ — và biết điều đó sớm vẫn tốt hơn là hy vọng. Công cụ tính điểm cần đạt trả lời chính xác câu này, kể cả khi câu trả lời là không còn khả thi.
Môn nào hay rơi vào vùng 6,0 đến 6,5
Theo quan sát của tôi, thường là môn có ít cột điểm thường xuyên và một bài định kỳ không thuận. Môn ít tiết có mẫu số nhỏ nên mỗi cột nặng hơn, và một bài giữa kỳ 5,0 kéo cả môn xuống rất nhanh.
Cũng hay gặp ở môn mà học sinh coi là môn phụ rồi dồn thời gian cho môn thi. Đây là đánh đổi hợp lý với mục tiêu thi cử, nhưng nó trả giá đúng ở chỗ danh hiệu.
Tôi không khuyên bỏ mục tiêu thi để cứu danh hiệu. Tôi khuyên biết trước cái giá của lựa chọn đó, thay vì bất ngờ vào tháng 5.
Danh hiệu có quan trọng không
Với hồ sơ xét tuyển đại học, danh hiệu học sinh không phải tiêu chí tính điểm. Điểm xét tuyển tính từ điểm thi hoặc điểm học bạ theo tổ hợp, và không có mục nào cộng cho danh hiệu.
Giá trị của nó nằm ở chỗ khác: hồ sơ xét tuyển thẳng của một số trường, hồ sơ du học, học bổng của địa phương hoặc doanh nghiệp, và ý nghĩa với chính học sinh. Đó là những giá trị thật nhưng không nên đánh đổi bằng điểm ba môn tổ hợp.
Quay lại câu hỏi ban đầu
Một môn dưới 6,5 là mất danh hiệu Học sinh Giỏi, không có ngoại lệ. Nhưng nếu bạn đang đọc bài này vào tháng 1 hoặc tháng 2, khoảng cách để sửa thường chỉ là 0,3 đến 0,8 điểm ở học kỳ 2 — nhỏ hơn nhiều so với cảm giác.
Điều tôi hay dặn học sinh nhóm “suýt”: đừng nhìn bảng điểm theo trung bình, hãy nhìn theo môn thấp nhất, và nhìn từ giữa năm. Nhập điểm học kỳ 1 vào công cụ tính điểm mục tiêu cho đúng môn đang yếu, lấy con số cụ thể, rồi làm việc với giáo viên bộ môn. Một con số rõ ràng luôn dễ theo đuổi hơn một lời động viên.
Học sinh hay hỏi tôi
Một môn 6,4 có được Học sinh Giỏi không?
Không. Mức Tốt đòi mọi môn tính điểm từ 6,5, và danh hiệu Học sinh Giỏi đòi mức Tốt cùng rèn luyện Tốt.
6,45 có được tính là 6,5 không?
Có. Điểm trung bình môn làm tròn một chữ số theo quy tắc nửa lên, nên 6,45 ghi thành 6,5.
Có được xin nâng điểm một môn không?
Không. Điểm do giáo viên bộ môn chấm theo bài làm; nếu bạn cho rằng có sai sót trong việc nhập điểm thì đề nghị kiểm tra lại sổ, đó là chuyện khác.
Kiểm tra lại trong hè có nâng được danh hiệu không?
Không. Kiểm tra lại chỉ dành cho học sinh có kết quả học tập mức Chưa đạt, để xét lên lớp, chi tiết ở bài điều kiện lên lớp và kiểm tra lại.
Học kỳ 1 mất rồi thì cả năm còn cứu được không?
Còn, vì học kỳ 2 nhân hệ số 2 khi tính điểm cả năm. Danh hiệu xét theo kết quả cả năm chứ không theo từng học kỳ.